Geluk van de wetenschap

Wanneer we kijken naar vooruitgang, hebben we dan eigenlijk een duidelijke maatstaf in ons hoofd? Ik denk het wel. Ik denk dat de maatstaf die veel van ons gebruiken voor vooruitgang ligt bij de technische vooruitgang. Dit wil ik voor nu even benoemen als het geluk van de wetenschap.

Aan de andere kant hebben we denk ik namelijk een minder gebruikte maatstaf: de menselijke vooruitgang. Hiermee doel ik op het stabiel vergroten van het collectieve, menselijke geluk. Hierbij doe ik als aanname dat dit het streven is van de mens: zelf gelukkig zijn en anderen gelukkig helpen zijn. Alle overige maatstaven zijn mijns inziens hieraan ondergeschikt: voldoening, groei, etc.., allemaal belangrijke kenmerken voor mensen, maar alleen omdat ze uiteindelijk bijdragen aan jouw en/of andermans geluk.

Vanuit deze twee stellingen over vooruitgang, zou ik nu het volgende willen stellen: een (groot) deel van de huidige technologische vooruitgang is egocentrisch. Het geluk van de wetenschap blijft in veel gevallen binnen de wetenschappers zelf en heeft weinig échte weerslag op de menselijke maatstaf.

Hierbij direct een disclaimer: ik heb het verder niet over ‘goed’ of ‘slecht’, maar over de impact die de huidige technologische vooruitgang heeft op ons geluk als samenleving.

Egocentrische wetenschap

Nu weet ik zeker dat ik met de bovenstaande stelling veel mensen voor het hoofd zal stoten, maar dat is niet direct mijn bedoeling. Het is mijn doel om te onderzoeken in hoeverre we als samenleving op de goede weg zijn qua technologie en wetenschap.

Ik zal hier mijn eigen kritische houding illustreren via een aantal voorbeelden.

Smartphones, Apple watches, etc.

We hebben vele bedrijven, werknemers en wetenschappers die dag in dag uit op grote schaal bezig zijn met het doorontwikkelen van dit soort mobiele apparaten. Ieder jaar ontstaat er weer 2x zoveel rekenkracht op een chip en dus kunnen de berekeningen en functionaliteit steeds complexer worden.

Er worden ieder jaar enorme slagen gemaakt en daarmee is de technologische vooruitgang dan ook eenvoudig afgevinkt. Maar wat doen deze technologische ontwikkelingen nog in termen van de menselijke vooruitgang?

Waarom zouden mensen gelukkiger worden met een nog kleinere, betere smartphone? Waarom zou je gelukkig worden van notificaties op je horloge? Waarom zou je gelukkiger worden via zoekopdrachten op basis van spraakherkenning? Waarom zou je gelukkiger worden via een continue stroom aan informatie?

Ik weet het niet.

Ik kan niet beargumenteren hoe deze ontwikkelingen nou eigenlijk nog verder zinvol bijdragen aan ons bestaan. Hooguit is er sprake van nog meer comfort, nog meer gemak en daarmee nog meer ‘luiheid’. Allemaal factoren die niet in direct verband staan met geluk. Meer gewenning aan comfort zorgt alleen maar voor een slechtere weerstand tegen ‘lijden’ / ‘non-comfort’. En dat zal altijd blijven bestaan.

Wie er wel gelukkig van worden, dat zijn de wetenschappers! Die halen voldoening uit hun werk om steeds weer een stap verder te komen in de ontwikkeling van hun technologische kinderen. Zij ervaren op persoonlijk niveau groei en uitdaging. En ze zien hun harde werk resulteren in iets dat actief gebruikt wordt door de maatschappij. Ook dat zal bijdragen aan je gevoel van impact en voldoening op een praktische schaal.

Maar op het niveau van menselijk geluk, doet het mijns inziens niets. Dit is verder overigens geen verwijt aan de wetenschappers, maar eerder een constatering. Wellicht dat we hiermee een interessante discussie op gang kunnen brengen om te kijken naar de impact van ons werk in meer dan alleen technologische vooruitgang.

Ontdekking van het heelal

Naast meer ‘praktische’ technologische vooruitgang in bijvoorbeeld de smartphone-industrie, investeert de wetenschap ook veel tijd in de meer abstracte, praktische irrelevante zaken zoals de ontdekking van het heelal.

In de loop van de geschiedenis vervangt hier eens in de x aantal jaar, het ene paradigma de andere. Wel of geen oerknal. Wel of geen buitenaards leven. Zwarte gaten? Enorme analyses met steeds betere tools en daarmee steeds krachtigere, en meer te verklaren informatie.

Het is logischerwijs voor sommige mensen interessant om te ontdekken hoe wij hier terecht zijn gekomen. Hoe je vanuit niets, iets wordt. Of hoe oud het heelal nou eigenlijk is. Het is een soort individuele speurtocht met behulp van ontdekkingen uit deze niche, die denk ik avontuurlijk en vermakelijk kan zijn wegens de enorm complexe natuur- en wiskundige formules en berekeningen die moeten worden toegepast om tot een nieuw antwoord te komen.

Maar al deze informatie doet niets voor het collectieve menselijke geluk. Er zit hooguit een extreem lange termijn overlevingsmechanisme in verwerkt, aangezien we de kosmos-kennis zouden kunnen gebruiken voor ons voorbestaan. Maar dat is allemaal erg speculatief.

Daarbij moet wel gezegd/genuanceerd worden dat trends zoals overbevolking gaandeweg wellicht een grotere, actuele bedreiging worden en het vanuit die gedachte wellicht wel nuttig is voor het geluk van de mensheid, wanneer we hier een praktische oplossing voor hebben zoals een kolonie op Mars. Dus in dat kader kan dit soort wetenschap wellicht nog gezien worden als een lange termijn bijdrager aan het menselijke geluk.

Collectieve wetenschap

Ik wil in dit kader niet alle wetenschap en vooruitgang onder hetzelfde egocentrische perspectief scharen. Ik denk namelijk dat er wel degelijk wetenschap is die een meer directe impact heeft op het menselijke geluk. Of in ieder geval impact op het vereenvoudigen van het bereiken van geluk. Want uiteindelijk is het ervaren van geluk iets op individueel niveau denk ik, maar kunnen externe omstandigheden het lastiger en/of makkelijker maken om daartoe te komen.

Primaire behoeftes en geluk

Zo is het ontbreken van water, voedsel, onderdak en gezondheid vrij primair en zal de uitdaging een stuk groter blijven om ongeacht deze voorwaarden, toch gelukkig te zijn. Structureel gezien is het zelfs een bedreiging voor je overleving en daarmee voor geluk. Want niet overleven staat gelijk aan een vernietiging van je geluk.

Onderdak en gezondheid zijn daarbij erg relatief qua impact. Want een beperkt onderdak of een beperkte gezondheid biedt slechts een grotere uitdaging. Vandaar ook mijn woordkeuze dat de uitdaging ‘groter’ is, en niet ‘onmogelijk’. Voor eten en drinken geldt gewoon een praktisch minimum waar aan voldaan moet worden, vanaf daar is het ook volledig relatief qua impact op het geluk.

Wetenschap die bijdraagt aan het verbeteren van deze primaire omstandigheden, zou ik binnen dit artikel willen dopen tot collectieve wetenschap. Gezien de positieve impact die het kan hebben op het verbeteren / vereenvoudigen van het collectieve geluk.

Wederom een paar voorbeelden.

Medicijnen en behandelingen

De wetenschappen die zich bezighouden met de gezondheid van de mens en dit proberen te verbeteren, zijn over het algemeen erg nuttig denk ik. Een bepaalde mate van gezondheid is zoals eerder benoemd duidelijk een primaire voorwaarde voor overleven, en kan wanneer het verre van optimaal is, een flinke impact hebben op iemand zijn geluk door de gepaarde fysieke klachten.

Deze fysieke klachten zijn stoorzenders die lastig te overstijgen zijn en daarmee is het interessant om te kijken naar de rol die de wetenschap hier kan spelen. Vooral op structureel niveau. Zaken zoals reuma, MS en Parkinson, die duidelijk fysieke ongemakken met zich mee brengen, zijn in geen enkel opzicht constructief (dat ik weet) en maken het erg lastig (maar niet onmogelijk!) voor de individu om zich gelukkig te voelen.

Dat dit niet onmogelijk hoeft te zijn, is interessant te zien in de volgende TEDx talk van Sam Berns: https://www.youtube.com/watch?v=36m1o-tM05g, iemand die de drager is van de zeldzame ziekte Progeria.

Terug naar de rol van de wetenschap hierin: deze strijd kan worden vereenvoudigd door de vooruitgang die we hier realiseren op het gebied van betere behandelingen en medicijnen. Hierbij zou ik zelf wel altijd kritisch blijven op de rol van de medicijnen en de mogelijke alternatieven. In het kader van behandelingen zijn ontwikkelingen zoals deep brain stimulation voor bijvoorbeeld Parkinson patiënten natuurlijk erg interessant. Dit kan de kans op geluk van deze doelgroep aanzienlijk vergroten mijns inziens.

Via deze weg ben je als wetenschapper gelukkig, aangezien je persoonlijke groei doormaakt en problemen oplost en help je direct mensen uit de maatschappij met bepaalde, duidelijke klachten, waardoor ook het menselijk geluk toeneemt. Mijns inziens een mooi win-win voorbeeld van wetenschap.

Zuiver drinkwater voorzieningen

Wellicht net wat minder direct gerelateerd aan de huidige technologische vooruitgang, maar in ieder geval wel een duidelijk gevolg ervan, is het creëren van voorzieningen van zuiver drinkwater. De drastische impact die de ontwikkeling van goede waterputten heeft opgeleverd is een mooi voorbeeld van zinvolle vooruitgang.

Wanneer daar de terechte zorgen, niet langer nodig zijn, creëer je geluk. Er ontstaat ruimte voor andere uitdagingen, aangezien je op dat onderdeel niet langer hoeft te twijfelen aan je overlevingskansen. Deze vervulling van primaire levensbehoeftes, is mijns inziens één van de belangrijkste prioriteiten voor dit moment. Want waarom zouden wij hier in het Westen mogen baden in zuiver drinkwater, terwijl een groot deel van de wereld nog steeds crepeert onder het tekort.

Het verlagen van de drempels richting meer zuiver drinkwater voorzieningen is mijns inziens een mooi voorbeeld van hoe wij wetenschap (en geld niet te vergeten) kunnen inzetten om collectief menselijk geluk te verhogen. Een nuttige investering van collectief geld, indien het ook op de juiste plek terecht komt. En ook daar ligt natuurlijk de uitdaging.

De uitdaging

Om mensen over de hele wereld te kunnen helpen bij het realiseren van primaire randvoorwaarden, is het praktische ruilmiddel geld nodig. En geld speelt in op onze menselijke tekortkomingen van begeerte en macht, waardoor het lastig is om het geld en de middelen op de juiste plek te krijgen via een zo puur mogelijke investering in dat wat er toe doet.

Maar dat betekent niet dat we het op moeten geven. Collectieve wetenschap heeft een heldere waarde en draagt bij aan universeel geluk. Dus laten we ons als mensen vooral daar op focussen en minder op de nieuwste gadgets die zinloze functionaliteit aan ons leven toevoegen (vanuit de maatstaf geluk gedacht :-)).

Door samen na te denken over de belangrijkste maatstaven en ons gedrag en onze acties daartegen af te wegen, creëren we een collectieve reflectie voor meer collectief geluk.

En het lijkt mij prachtig om zo van de geluk van de wetenschap vooruit te gaan naar de wetenschap van het geluk.

Nieuwe inspiratie

Schrijf je in en ontvang maandelijks de laatste teksten en gedichten van de man zonder jas :-)